Onderwijs

Welke belangrijke ontwikkelingen zagen we in 2025?

Lokaal Educatieve Agenda (LEA)
Met de Lokaal Educatieve Agenda (LEA) 2024-2027 bouwen we voort op de bestaande samenwerking uit eerdere LEA periodes. De ontwikkeling in 2025 zat vooral in het feit dat de uitvoering van de LEA onder druk kwam te staan door de korting op de rijksmiddelen voor Onderwijsachterstandenbeleid (OAB). Hierdoor ontstond onzekerheid over de continuïteit van lopende en geplande activiteiten.

In 2025 hebben we hierover intensieve gesprekken gevoerd met de onderwijspartners. Deze gesprekken waren gericht op het gezamenlijk zoeken naar oplossingen om de inzet op kansengelijkheid zoveel mogelijk te borgen binnen de beschikbare middelen. Tegelijkertijd is de samenwerking met partners binnen preventie en jeugdhulp (programma 6) en de gebiedsgerichte inzet op gezondheid en Kansrijke Start (programma 7) verder verdiept. Hierdoor wordt onderwijs steeds steviger gepositioneerd binnen een integrale ontwikkelomgeving voor kinderen en jongeren.

Inclusief onderwijs en passend onderwijs
In 2025 is verder gewerkt aan het versterken van de uitvoering van passend onderwijs en de verdere transitie naar inclusiever onderwijs. Samen met onderwijsinstellingen, samenwerkingsverbanden, ouders, zorgaanbieders en jeugdhulp is gezocht naar mogelijkheden om onderwijs en ondersteuning beter op elkaar te laten aansluiten.

Een belangrijke ontwikkeling in 2025 was de aanbesteding en daaropvolgende gunning van Jeugd- en Hulpverleningstrajecten (JHT). Deze stap draagt bij aan een meer samenhangende en toekomstbestendige organisatie van ondersteuning, waardoor scholen en partners beter in staat worden gesteld om tijdig en passend hulp te bieden aan leerlingen.

Wet van school naar duurzaam werk'
De inwerkingtreding van de Wet van school naar duurzaam werk is vertraagd en verschoven naar 1 januari 2026. De wet is gericht op het bieden van begeleiding en ondersteuning aan jongeren met een afstand tot de arbeidsmarkt, om hen te helpen richting duurzame economische zelfstandigheid. In de wet is onder andere opgenomen dat de leeftijdsgrens van de doelgroep van het Doorstroompunt is opgehoogd van 23 naar 27 jaar. 

Integraal Huisvestingsplan (IHP)
Wij hebben in 2025 verder uitvoering gegeven aan het IHP voor het primair, speciaal en voortgezet onderwijs . Bij de vaststelling van het IHP in 2024 was er direct al sprake van een (kleine) achterstand op uitvoering en dit hebben wij in 2025 verder zien oplopen. Dit heeft een aantal oorzaken. Naast de lopende businesscases hebben ook nieuwe (urgente) zaken de aandacht gevraagd. Wij zien ook dat de doorlooptijd van businesscases langer is dan verwacht vanwege de complexiteit en integraliteit van vraagstukken. Daarbij geldt dat de capaciteitsinzet voor de ontwikkeling c.q. uitvoering van businesscases uitdagingen met zich mee brengt.

Relevante beleidsnota’s

• Twentse Belofte (2020)

• Beleidsprogramma sociaal 2021 - 2025

• Transformatieplan, voor een toekomstbestendig sociaal domein voor Hengelo (2022)

• 'Samen op weg', Twentse visie op vervoer onder gemeentelijke verantwoordelijkheid (2016, update 2023)

• Kwaliteitskader Hengelose Voorschool (2024)

• Lokaal educatieve agenda 2024-2027

• Integraal huisvestingsplan onderwijs Hengelo (2024)

Verbonden partijen

Niet van toepassing.

Wat hebben we bereikt

Wat hebben we daarvoor gedaan

4.1 Kinderen en jongeren in Hengelo krijgen ook door kwalitatief goed onderwijs gelijke kansen in de maatschappij

4.1.1 Minder kinderen en jongeren in Hengelo hebben een onderwijsachterstand

• In 2025 is verder gewerkt aan de uitvoering van de LEA. Waar 2024 vooral gericht was op vaststelling en koersbepaling, lag de focus in 2025 op integrale uitvoering, versterking van samenwerking en het vergroten van de uitvoeringskracht binnen het brede onderwijsdomein.

• Vanuit de LEA hebben wij in 2025 ook ingezet op het veilig en gezond opgroeien. De werkgroep jeugd en veiligheid (met onderwijs, Wijkracht Hengelo, politie en Halt) heeft twee keer een bijeenkomst gehad waarin informatie is gedeeld en is afgestemd over onderwerpen zoals vuurwerk, preventieve inzet van Halt en vroegsignalering.

• Wij hebben in september 2025 een theatervoorstelling 'Van de Rails’ georganiseerd in het kader van tegengaan ondermijning door jeugd. Die was in onze schouwburg en is door circa 200 professionals vanuit onderwijs, gemeente, welzijn, politie, jeugd(zorg)aanbieders en ouders bezocht.

• Wij hebben in 2025 de pilot Jeugdhulpteams (JHT) op zorgintensieve scholen geëvalueerd en afegrond. Op basis daarvan is een aanbesteding doorlopen voor de structurele inrichting en borging van het JHT. Dit traject is uitgevoerd in samenwerking met de gemeenten Borne en Hof van Twente en met het onderwijs. Ook andere Twenste gemeenten konden hierbij aansluiten. De aanbesteding voor de JHT is uitgevoerd binnen het beschikbare budget. Zie ook bijlage 10.1 Transformatieplan sociaal domein.

• Wij hebben samen met onze partners gewerkt aan het borgen en verbreden van de rijke schooldag voor kinderen in het basisonderwijs. Leerlingen van een aantal Integraal Kind Centra's (IKC's) in Hengelo kunnen na schooltijd meedoen aan activiteiten als sport, cultuur, techniek en extra lestijd.

• In navolging van de pilot brugfunctionaris zijn op een aantal IKC's en in het voortgezet onderwijs brugfunctionarissen ingezet met de inzet van de landelijke subsidie. Daarmee zetten wij in op de verbinding tussen ouders en school, het bieden van gelijke kansen en het versterken van de sociale basis.

• Wij hebben ingezet op een training armoedesignalering in samenwerking met Hogeschool Saxion. In het voorjaar van 2025 zijn er twee trainingsgroepen voor pedagogisch medewerkers van de kinderopvang en leerkrachten van het basisonderwijs getraind.

• Het aantal plekken voorschoolse educatie (VVE) is uitgebreid. Dit komt mede door de groei van de doelgroep, waaronder specifiek nieuwkomers. Daarom is er in 2025 meer subsidie verstrekt voor de uitvoering van VVE. De hogere kosten zijn ook deels te verklaren door de inflatie en wijzigingen in personeelskosten door CAO wijzigingen binnen het onderwijs.

• Wij zijn gestart met een pilot vanuit de subsidie Tel mee met Taal op twee locaties, in de Hengelose Es en op IKC de Horizon. Parallel aan deze pilot zijn wij op deze locaties gestart met VVE aan te bieden vanaf 2 jaar. Ook als pilot. De eerste resultaten worden in 2026 geëvalueerd. Deze evaluatie geeft inzicht in de ontwikkeling van het educatief partnerschap met ouders. Ook geeft het inzicht in de versterking van de basisvaardigheden van kinderen en gezinnen. De uitkomsten bieden vervolgens input voor eventuele beleidsaanpassingen in de daaropvolgende jaren, met als doel de kansengelijkheid verder te vergroten.

4.1.2 Meer jongeren behalen een startkwalificatie

• Ter voorbereiding op de Wet van school naar duurzaam werk hebben wij in 2025, samen met het middelbaar beroepsonderwijs, voortgezet speciaal onderwijs en de Praktijkscholen, een regionale aanpak gemaakt (programma Twentse Belofte 2026-2029). Wij hebben hiervoor een subsidieaanvraag ingediend bij het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). In het programma zijn onder andere de samenwerkingsafspraken tussen onderwijs, gemeenten en de Doorstroompunten opgenomen, evenals de bovenwettelijke maatregelen van de nieuwe wet. Met aandacht voor de toenemende multiproblematiek bij jongeren.

• In het programma van de Twentse Belofte werkt de gemeente Hengelo samen met partners om jongeren een goed toekomstperspectief te bieden. Jongeren die zonder startkwalificatie school verlaten zijn in beeld bij de doorstroomcoaches en begeleid naar een passende vervolgstap. Voor kwetsbare jongeren in de leeftijd 23-27 jaar biedt Hengelo lifecoaching. Zij begeleiden jongeren die op meerdere leefgebieden vastlopen en waar de inzet van meerdere interventies nog niet geleid heeft tot een stap richting werk of school.

4.2 Schoolgebouwen in Hengelo worden optimaal gebruikt
4.2.1 De schoolgebouwen passen beter bij de leerlingenaantallen

• Wij hebben de businesscases voor IKC De Kiem en IKC Aventurijn uitgewerkt. De businesscase voor De Kiem is door het college vastgesteld waarbij ook het voorbereidingskrediet aan het schoolbestuur is toegewezen.

• Het leegstaande schoolgebouw aan het Dr. A. Kuyperplein is gerenoveerd en per september 2025 toegewezen en in gebruik genomen door ExpeditieWijz. Hiermee kan de groei (en de mogelijkheid tot het behalen van de stichtingsnorm) van ExpeditieWijz worden gewaarborgd.

• Het gebouw van Daltonschool De Rank is inpandig aangepast om leerlingen de komende schooljaren te kunnen blijven huisvesten. Het huidige schoolgebouw blijft toekomstgericht als centrale locatie voor de school in gebruik, daarmee is er sprake van een duurzame en toekomstbestendige investering.

De sloop van de noodlokalen aan de M.A. De Ruyterstraat is vertraagd door meerdere inbraakpogingen, brandstichting en diefstal in het koepeldeel. Door de forse vernielingen zullen de kosten voor de renovatie van het gebouw oplopen. Dit zal deels vergoed worden door onze verzekering. Ook is de beveiliging in en rond het gebouw opgeschaald. Dit bracht (en brengt) ook extra kosten met zich mee zoals verderop financieel wordt toegelicht.

4.2.2 Schoolgebouwen in Hengelo worden multifunctioneler gebruikt, zoals voor kinderopvang (integrale kindcentra)

• Wij hebben met de uitwerking van het IHP met alle partners gewerkt aan het multifunctioneel gebruik van schoolgebouwen. In 2025 is er specifiek gewerkt aan het actualiseren van de programmering van businesscases, het toewerken naar een realistische planning en het verder op orde brengen van de interne organisatie om dit goed te kunnen doen.

Wat zijn we blijven doen

• Wij hebben samengewerkt met Stichting School's Cool. Zij verzorgden mentoraten ter ondersteuning van schoolgaande jongeren zodat zij succes op school kunnen boeken. School's Cool Twente draagt bij aan kansengelijkheid in Twente en het versterken van de sociale basis.

• De gemeente Hengelo heeft de wettelijke taken rond het openbaar onderwijs uitgevoerd, zowel bestuurlijk als financieel. De stichtingen van het onderwijs hebben in 2025 hun begroting en jaarrekening ter kennisname aan de gemeenteraad aangeboden. Daarmee is de gemeenteraad op de hoogte gebracht dat de stichtingen financieel gezond zijn en de middelen goed zijn besteed.

• Wij hebben samen met partners uitvoering gegeven aan de actielijnen uit de Lokale Educatieve Agenda 2024-2027.

• Wij hebben de passende buitenschoolse opvang voor schoolgaande kinderen tot 13 jaar (BSO+) gecontinueerd. In 2025 hebben wij daarbij aandacht gehad voor de samenwerking met de aanbieder van de basisondersteuning.

• Wij hebben in het basisonderwijs verder gewerkt met het preventieteam jeugd, om zo licht en nabij mogelijk ondersteuning te bieden. De schoolzorgondersteuners (SZO) maken daarvan integraal onderdeel uit. Het preventieteam jeugd is sinds 2025 ondergebracht bij de basisondersteuning. Zie 5.2.6 Sociaal domein.

• Wij zijn ons blijven inzetten om onderwijsachterstanden te voorkomen en te bestrijden in de voorschoolse periode en het primair onderwijs. Wij deden dit door in te zetten op voldoende en kwalitatief goede plekken voor voor- en vroegschoolse educatie (VVE) en te zorgen voor een goed bereik van de voorschool.

• Wij hebben meegedaan met het project ‘Basisvaardigheden preventie en onderwijs' en hebben daarbij ingezet op een kansrijke startpositie voor alle leerlingen bij de start van groep drie en op doorlopende intensieve samenwerking met (aankomende) ouders.

• Wij hebben leerlingen in de basisschoolleeftijd (taal)ondersteuning op maat geboden.

• In samenwerking met het onderwijs en het Expertisecentrum Jonge Kind (EJK) hebben wij de zorgstructuur in het onderwijs doorontwikkeld, in samenwerking met de aanbieder van de basisondersteuning.

• Wij zijn ons blijven inzetten op het bestrijden en voorkomen van verzuim bij jongeren en maakten hierbij de omslag naar schoolaanwezigheid. Samen met het onderwijs, zorg en arbeid hebben wij uitvoering gegeven aan de nieuwe Twentse Belofte. Dit is een regionaal programma met maatregelen ter voorkoming en bestrijding van voortijdig schoolverlaten van jongeren tussen de 12 en 27.

• Wij hebben integrale vervoersondersteuning geboden aan leerlingen. Met waar mogelijk aandacht voor het zelfstandig reizen naar school, bijvoorbeeld met behulp van een reismaatje.

• Wij hebben ons ingezet voor de ontwikkeling van volwassenen door het coördineren en organiseren van activiteiten om taal- en rekenvaardigheden voor volwassenen te bevorderen.

• Wij zijn ons blijven inzetten op leren lezen en schrijven en het tegengaan van lage basisvaardigheden onder verschillende doelgroepen. Wij hebben samen met partners laaggeletterdheid aangepakt.

• Leerplicht ambtenaren zijn in gesprek gegaan met jongeren tot 18 jaar die hebben verzuimd; en hebben geprobeerd ze terug te leiden naar school. Ze voerden ook preventieve gesprekken ter voorkoming van verzuim.

• Wij hebben, in samenspraak met het onderwijsveld, gewerkt aan een evenwichtige spreiding en optimaal benutten van schoolgebouwen, zoals opgenomen in het IHP Onderwijs.

• Om bewegingsonderwijs te ondersteunen hebben wij voldoende en functionele gymnastieklokalen voor het onderwijs beschikbaar gesteld.

Wat heeft het gekost

Financiële toelichting

4.1 Openbaar basisonderwijs (€ 0 nadeel)
Dit taakveld kent geen noemenswaardige afwijkingen.

4.2 Onderwijshuisvesting (€ 24.000 voordeel)

• De sloop van noodlokalen bij de OSG Hengelo is door inbraakpogingen, brandstichting en diefstal bij het gebouw aan de M.A. de Ruyterstraat uitgesteld naar medio 2026. Wij hebben hiervoor rekening gehouden met een incidentele kostenpost van € 75.000 (zie 25-FP-4.1). Deze kosten hebben zich in 2025 nog niet voorgedaan omdat de sloop is uitgesteld naar 2026, dit levert een incidenteel voordeel op van € 75.000. We stellen voor dit budget via resultaatbestemming over te hevelen naar 2026.

• Onderwijshuisvesting regulier: De inbraakpogingen, brandstichting en diefstal hebben ook geleid tot extra kosten voor beveiliging van het gebouw aan de M.A. de Ruyterstraat (€ 39.000 nadeel). Daarnaast is door nakomende kosten met betrekking tot ozb 2024 er in 2025 € 57.000 meer uitgegeven.

• Gymnastieklokalen: De lagere kosten voor gas en onderhoud bij de gymnastieklokalen leveren een voordeel op van € 155.000. Lagere opbrengst verhuur van de gymnastieklokalen, door verplaatsing van indoortrainingen naar buitensport (Beach handbal en volleybal), en voetbal en hockey die buiten blijven trainen. Minder trainingen door ontbreken van sporttechnisch kader bij diverse verenigingen. Totaal een nadeel van € 65.000.

Het overige verschil van € 45.000 wordt veroorzaakt door diverse kleine voor- en nadelen.

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken (€ 103.000 nadeel)

• Door het stimuleren van het zelfstandig reizen (fiets, ouders of een OV-abonnement), en een prognose van daling van het aantal ritten is in de 2e Berap 2025 het budget voor leerlingenvervoer neerwaarts bijgesteld met € 150.000. Deze beweging die goed aansluit bij onze transformatiedoelen is ondanks een daling van het aantal ritten nog niet helemaal gehaald.

• In het kader van de regionale inzet begeleiding jongeren naar werk 2025 hebben we in december 2025 een extra subsidie ontvangen van de gemeente Enschede van € 87.000. Hier staat een hogere uitgave voor personeel voor hetzelfde bedrag tegenover.

• Door de uitbreiding van VVE‑plekken en de extra uitgaven voor het onderwijs aan nieuwkomers en Oekraïense vluchtelingen hebben wij meer kosten gemaakt voor voorschoolse educatie (€180.000). De hogere lasten binnen het onderwijsachterstandenbeleid worden gedekt vanuit twee primaire financieringsbronnen: rijksmiddelen en eigen gemeentelijke middelen.

Het resterende verschil bestaat uit afwijkingen kleiner dan € 50.000.

Risico's

Onderwijs en transformatie
Ook het onderwijs is onderdeel van de transformatie in het sociaal domein. Ze hebben een belangrijke rol voor kinderen in Hengelo. Ook hier zal de taakstelling van het Rijk, indirect vanuit jeugdzorg, en direct op subsidies voor het onderwijs impact hebben op de voorzieningen in Hengelo. We zien een risico voor het verschralen of wegvallen van extra ondersteuning op en rondom school. Daardoor kan er meer ongelijkheid tussen kinderen ontstaan.

Afhankelijkheid externe partijen
De gemeente is afhankelijk van externe partijen in onderwijs en opvang, terwijl zij wel verantwoordelijk is voor voldoende en kwalitatief goede VVE-plekken. Het structurele lerarentekort en onduidelijkheid over landelijke ontwikkelingen, zoals gratis kinderopvang, beperken onze sturingsmogelijkheden en kunnen leiden tot extra kosten.

Onderwijshuisvesting
De huidige plannen voor onderwijshuisvesting zijn vooral gebaseerd op het huidige demografische beeld. De verwachte groei van de stad om door te groeien naar meer dan 100.000 inwoners, is hierin nog niet meegenomen. Hiermee lopen we een risico dat hetgeen de komende jaren wordt gerealiseerd nog niet optimaal aansluit bij de toekomstige vraag. De 4 jaarlijkse herijking van het IHP kan hierop meebewegen.

Daarnaast zijn we nu rondom de nieuwe locaties primair in overleg met schoolbesturen. Het risico is dat er daardoor nog te weinig is gekeken naar bredere oplossingen, zoals multifunctionele accommodaties (MFA’s) waarin scholen samenwerken met andere voorzieningen. Door breder te denken, kunnen gebouwen beter worden benut en wordt de leefomgeving versterkt. Dit vraagt om een integrale aanpak en samenwerking tussen verschillende partijen. Het investeringskader voor het IHP is berekend op basis van onderwijshuisvesting en niet voor bredere accommodaties.

Daarnaast zijn er continu ontwikkelingen in het onderwijs, waardoor er kosten worden gemaakt die niet in het IHP zijn opgenomen. Met daarnaast de inflatie en hogere bouwkosten kan er een tekort ontstaan op het investeringskader IHP. Dit kan betekenen dat er keuzes gemaakt moeten worden over tempo, omvang en kwaliteit van de onderwijshuisvesting.