Volksgezondheid, milieu en duurzaamheid

Welke belangrijke ontwikkelingen zagen we in 2025?

Volksgezondheid
Regionaal kader Suïcide preventie
Wij hebben dit jaar meegewerkt aan een regionaal beleidskader. Dit kader was begin 2026 gereed. Wij gebruiken dit als input om samen met betrokken partners een lokaal plan van aanpak te maken en uit te voeren.

Regionaal transformatieplan Mentaal Gezond Twente 
In december 2025 is het regionaal transformatieplan Twente Mentaal Gezond, waarvan Hengelo een van de trekkers is, goedgekeurd. Dit betekent dat Twente de komende jaren 16,2 miljoen euro ontvangt om de mentale gezondheid van onze inwoners te versterken. In het plan staan twee bewegingen centraal. De eerste is het creëren van een sterke sociale basis, waarin preventie, zelfredzaamheid en het normaliseren van mentale uitdagingen leidend zijn. De tweede is het organiseren van passende netwerkondersteuning, waarbij zorg, sociaal werk en ervaringsdeskundigen integraal rond de inwoner samenwerken. Dit plan sluit naadloos aan bij de beweging die we in Hengelo al in gang hebben gezet.

Dementie: voorbereiding nieuwe agenda 2027–2030
De dementieopgave wordt steeds urgenter, gezien de verwachte verdubbeling van het aantal inwoners met dementie in Hengelo richting 2040. Deze ontwikkeling raakt meerdere domeinen—wonen, sociale cohesie, zorg, preventie en betaalbaarheid—en vraagt om gerichte keuzes voor de toekomst. De huidige dementieagenda loopt tot 2027. Om tijdig te kunnen herijken, is in 2025 gestart met de voorbereidingen voor een nieuwe gemeentelijke dementieagenda voor de periode 2027–2030. Hierbij maken we gebruik van de uitkomsten van onderzoek door en de samenwerking met de G40-werkgroep Wonen, Welzijn en Zorg waar de gemeente Hengelo voorzitter van is.

Evaluatie Twentse Koers
Regionaal is het samenwerkingsverband tussen de 14 Twentse gemeenten, Menzis zorgverzekering en zorgkantoor, Provincie Overijssel en Samen Twente geëvalueerd. De conclusie is dat de eigenaren zien dat Twentse Koers een belangrijke bijdrage levert aan de regionale domeinoverstijgende netwerksamenwerking en dat er een verandering nodig is in de wijze van organiseren om een toekomstbestendige samenwerking te blijven garanderen. Eind 2025 is de opdracht gegeven om in 2026 de passende vorm van governance verder uit te werken. Met de Twentse Koers willen we zoveel mogelijk ziekte en zorg voorkomen door in te zetten op gezondheid, preventie en het vermogen van mensen om eigen regie te voeren. Twentse Koers maakt samen met eigenaren, zorg- en welzijnsorganisaties, hulpverleners en (zorg)professionals afspraken over hoe we de zorguitdagingen en opgaven in Twente aanpakken. Bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezondheid voor alle inwoners van Twente staan hierin centraal.

Afval
Het aantal meldingen van bijplaatsingen was in 2025 nog steeds hoog. Hier is extra inzet van de toezichthouders openbare ruimte / Boa's op gepleegd.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), Koninklijke Nederlandse vereniging voor afval- en reinigingsdiensten (NVRD) en Verpact hebben in september 2025 de Samenwerkingsovereenkomst PMD afgesloten. Deze regelt voor de periode 2025-2030 de inzamelwijze van PMD en de vergoedingen die gemeenten hiervoor ontvangen. Uitgangspunt van de afspraken is bronscheiding waar het kan, nascheiding waar nodig.

De nieuwe afspraken vragen om het maken van keuzes op lokaal niveau. Wij hebben ten behoeve van besluitvorming in de raad in 2025 meerdere scenario’s uitgewerkt.

Op verzoek van Enschede en Hengelo zijn Twence en Verpact gestart met een onderzoek naar de haalbaarheid van een nascheidingsinstallatie bij Twence.

Op 30 december 2025 is het circulair materialenplan (CMP) in werking getreden. Het plan vervangt het landelijk afvalplan (LAP3). Het CMP is een verplicht toetsingskader bij het nemen van besluiten over afval.

Duurzaamheid
Op basis van het Programma Duurzaam Hengelo 2050 werken we aan een Hengelo dat tegen 2050 volledig duurzaam en lokaal energie‐neutraal is, waarbij alle energie die in de gemeente wordt gebruikt duurzaam wordt opgewekt en fossiele energie volledig wordt vervangen. Hierbij hoort ook het streven naar een aardgasvrije en energieneutrale stad in 2050 en het significant verhogen van de duurzaam opwekkingscapaciteit via zon en wind. Voor 2030 is een concrete tussendoelstelling vastgesteld om 100 GWh per jaar duurzaam op te wekken via zon op dak, zonnevelden en windturbines, als bijdrage aan de Regionale Energiestrategie Twente.

De nieuwe Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw, volledige inwerkintreding verwacht op 1-7-2026) vraagt van gemeenten de regie te voeren op de warmtetransitie. De nieuwe Wet Collectieve Warmte richt zich op het ontstaan van (collectieve)warmtebedrijven met een publiek meerderheidsbelang. In samenwerking met Enschede en Borne hebben de drie colleges in maart 2025 het “Koersdocument Regionaal Warmtebedrijf Twente” vastgesteld.

We zagen een sterke groei in het aantal aanvragen en verleende verduurzamingssubsidies en leningen. Hiermee ondersteunen we onze inwoners met het verduurzamen van hun woning en daarmee het structureel verlagen van het energieverbruik en de bijbehorende energierekening. Dit alles in lijn met de Europese verplichting vanuit het European Performance of Buildings Directive (EPBD).

De overbelasting van het elektriciteitsnet (netcongestie) blijft de komende jaren een knelpunt en kan belemmerend werken bij ontwikkelingsmogelijkheden in de stad. Een voorbeeld hiervan zagen we bij de ruim 100 nieuwbouwwoningen in de Nijverheid, die bij de oplevering nog geen aansluiting op het net konden krijgen. Door de lange wachttijd voor een aansluiting kunnen de inwoner pas in het tweede kwartaal 2026 hun woningen betrekken. De netbeheerders werken hard aan de uitbreiding en verzwaring van het net. Tegelijkertijd ontstaan initiatieven voor batterijsystemen die kunnen bijdragen aan het verzachten van congestie en het beter benutten van de beschikbare netcapaciteit. Deze ontwikkelingen bieden kansen voor de toekomst, waarbij de gemeente inzet op een zorgvuldige ruimtelijke en beleidsmatige inpassing.

Daarnaast zien we onder de nieuwe Energiewet toenemende mogelijkheden voor het lokaal delen en benutten van energie. Met het afbouwen van de salderingsregeling vanaf 2027 wordt het voor inwoners steeds aantrekkelijker om zelf opgewekte energie direct te gebruiken of lokaal te delen. Dit draagt niet alleen bij aan efficiënter energiegebruik, maar helpt ook om het elektriciteitsnet te ontlasten.

De provincie nam de regie om invulling te geven aan de opgaven om zonnevelden en windturbines te realiseren. Hiervoor zijn regels opgesteld die in de provinciale Omgevingsverordening zijn verankerd.

In 2025 wees de provincie Overijssel twee zoeklocaties voor windenergie aan, waarvoor initiatiefnemers plannen konden indienen. Voor de locatie Energiepark Woolde in de oksel A1-A35, is een plan ingediend en door de provincie geselecteerd om de volgende fase van uitwerking in te gaan. De geselecteerde initiatiefnemer kan nu de benodigde onderzoeken starten en een aanvraag omgevingsvergunning voorbereiden; de daadwerkelijke bouw ligt nog meerdere jaren in de toekomst. In het participatieproces worden omwonenden betrokken via onder meer omgevingsraden om invloed te hebben op de uiteindelijke planuitvoering.

Milieu
In het omgevingsplan moeten milieuregels worden opgenomen. De ‘bruidsschat’, regels die na de inwerkingtreding van de Omgevingswet gedecentraliseerd zijn naar de gemeenten, zijn verwerkt in de eerste wijziging van het omgevingsplan die in 2026 ter vaststelling wordt voorgelegd aan de raad. In de volgende fasen van de transitie van het omgevingsplan wordt specifiek voor de milieuregels goede afstemming gezocht met de Omgevingsdienst Twente, waar de uitvoerende taken van vergunningverlening en toezicht grotendeels liggen.

Halfverharding met graustabiel
In 2025 kwamen berichten naar buiten over de toepassing van halfverharding, waarin een deel van het materiaal bestaat uit graustabiel. Naar aanleiding van signalen over mogelijke gezondheidsrisico’s, hebben wij vorig jaar uit voorzorg besloten te stoppen met het gebruik van deze halfverharding. Dit product werd in de openbare ruimte gebruikt als een speciale halfverharding voor wandel- en fietspaden en boomspiegels. Om te bepalen hoe we hiermee in de toekomst omgaan, zijn verschillende acties uitgezet. Zo is grotendeels in beeld gebracht waar dit product is toegepast binnen onze gemeente, en zijn er onderzoeken gestart waarin alternatieve materialen voor toekomstig gebruik worden afgewogen. Omdat ook andere gemeenten vragen hebben over het gebruik van dit product, zijn kennis en expertise uitgewisseld met de gemeente Enschede.

Bodem
Ook in 2025 is vanuit de bodem blijvend gewerkt aan de hexachloorcyclohexaan (HCH) instroom in het Twentekanaal. In 2025 heeft onderzoeksbureau Tauw onderzoek gedaan naar mogelijke maatregelen die te nemen zijn om de instroom HCH te beperken.

Daarnaast zijn in 2025 ook principeafspraken gemaakt omtrent het omgevingsfonds Hengelo/Enschede in kader van de zoutwinning. De afspraak is dat eenmalig € 500.000 euro naar Hengelo komt en vanaf 2027 € 1,50 per ton gewonnen zout, met de eerste uitkering van dit bedrag in begin 2028. Dit bedrag per ton gewonnen zout dient nog verdeeld te worden met de gemeente Enschede.

Tot slot is een eerste aanzet gemaakt voor vitale bodems. Dit is opgepakt in regioverband om meer inzicht te krijgen in wat een vitale bodem is en hoe dat te meten is. Dit is onder Andere in voorbereiding op de EU bodemmonitoringsrichtlijn en past binnen het water-bodem sturend principe.

Relevante beleidsnota’s

• Lokaal Preventieakkoord Hengelo. Kansengelijkheid in gezondheid 2021-2024

• Beleidsprogramma sociaal 2021 - 2025

• Transformatieplan, voor een toekomstbestendig sociaal domein voor Hengelo (2022)

• Samen kom je verder, plan van aanpak GALA 2023-2027

• Uitvoeringsagenda Dementie vriendelijke gemeente, 2023-2027

• Regioplan Twente, Twentse Koers: Samen koersen op gezondheid en goede zorg in Twente(2023)

• Nota gezondheid - Iedereen gezond(er)! (2024)

• Nota bodembeheer regio Twente, Twents beleid veur oale groond 2.0 (2018)

• Regionale bodemkwaliteitskaart gemeente Hengelo (2018)

• Beleidsregels PFAS regiogemeenten Twente (2020)

• Twente bodemkwaliteitskaart PFAS (2020)

• Visie Bodem en Ondergrond Hengelo (2021)

• Keuzescenario Afvalloos Hengelo (2015)

• Landelijk Afval Plan 3 2017-2029

• Slimmer omgaan met grondstoffen

• Nota geluid, herziening 2015

• VTH Beleid Twente en de Nadere uitwerking VTH beleid Twente(2019)

• Programma Water en Riolering 2023-2027

• Samenwerkingsovereenkomst Klimaat Actieve Stad 2023

• Klimaatadaptatiestrategie Hengelo (2022)

• Warmteprogramma

• Duurzaam Hengelo, koers richting 2050 

• Omgevingsprogramma Nieuwe Energie Hengelo 2021-2030

• Nota gezondheid, Iedereen gezond(er)!

• Notitie bundeling Hengelo’s afvalbeleid (2024)

• Circulair materialenplan (CMP) (2025)

• Notitie bundeling Hengelo’s afvalbeleid (2024)

Verbonden partijen

SamenTwente
SamenTwente is een GR voor de organisaties GGD (Gemeentelijke gezondheidsdienst), OZJT (Organisatie voor Zorg en Jeugdhulp in Twente) en VTT (Veilig Thuis Twente). Ook wordt gastheerschap geboden aan Kennispunt Twente, Samen14 en Twentse Koers.
SamenTwente is een organisatie voor en door de 14 Twentse gemeenten. Samen met de 14 Twentse gemeenten en de ketenpartners zet SamenTwente zich in voor gezonde, veilige en vitale inwoners van Twente. Het algemeen bestuur van SamenTwente heeft in 2025 een besluit genomen over de kerntakendiscussie. De gemeenteraad is hierover geïnformeerd. Zie paragraaf 6.6 Verbonden partijen.

Recreatieschap Twente, portefeuillehoudersoverleg Afval en Duurzaamheid/Regio Twente, portefeuillehoudersoverleg Informatie Service Punt (ISP) Milieu
Recreatieschap Twente werkt samen met gemeenten aan een afvalloos en duurzaam Twente.

Twente Milieu
Twente Milieu is afvalinzamelaar voor de gemeente Hengelo. Gemeente Hengelo is aandeelhouder.

Twence
Twence is afvalverwerker en duurzaamheidsbevorderaar voor de gemeente Hengelo. Gemeente Hengelo is aandeelhouder.

GR Omgevingsdienst Twente (ODT)
De ODT houdt in opdracht van ons toezicht op milieuregelgeving en uitvoering van bodemsaneringen, behandelt milieudeel vergunningaanvragen en - meldingen en adviseert op milieuaspecten, zoals bodem, geluid, lucht, externe veiligheid en asbest.

Gemeentelijk Belastingkantoor Twente (GBTwente)
Het belastingkantoor int gemeentelijke belastingen en heffingen voor de deelnemende gemeenten.

EnexisEnexis is de netbeheerder van gas- en elektriciteitsnetten in diverse gemeenten in Nederland waaronder in Hengelo. Gemeente Hengelo is aandeelhouder.

Warmtenetwerk HengeloDe gemeente Hengelo is samen met Firan (voorheen Alliander DGO) mede eigenaar van de backbone van het warmtenetwerk.

Warmtebedrijf HengeloDe gemeente Hengelo is samen met Ennatuurlijk mede eigenaar van de distributienetten van het warmtenet in Hengelo. Het warmtebedrijf verzorgt de levering van warmte aan klanten zoals woningen en bedrijven.

Zonneveld Boeldershoek B.V.
De gemeente is als aandeelhouder eigenaar van de B.V. Zonneveld Boeldershoek.

Wat hebben we bereikt

Wat hebben we daarvoor gedaan

7.1 Hengeloërs verbruiken minder energie en wekken meer duurzame energie op in een meer circulaire economie

Elektriciteit

• We namen het zonneveld Boeldershoek in gebruik en leveren daarmee hernieuwbaar opgewekte elektriciteit. De gemeente heeft ervoor gekozen de stroom zelf te gebruiken en daarvoor een contract gesloten met energieleverancier AVI Twente B.V. (Twence). Met zelflevering weten we zeker dat de stroom lokaal is opgewekt en gebruikt wordt. Daarnaast biedt zelflevering nog meer voordelen; het vermindert de belasting van het elektriciteitsnet en het levert meer zekerheid en voorspelbaarheid op.

• Het assetmanagement van het zonneveld is gegund aan Energie van Hengelo die vanaf medio 2025 daaraan invulling geeft.

• Energie van Hengelo nam de project BV over van Vattenfall, de ontwikkelaar van het beoogde zonneveld naast ons gemeentelijke veld. Met deze overname streeft Energie van Hengelo naar 100% lokaal eigendom. Daarnaast heeft de organisatie een plan opgesteld om het zonneveld haalbaar te maken en te realiseren.

• Het overbelaste elektriciteitsnet (netcongestie) werkt belemmerend voor de energietransitie en de ontwikkelingsmogelijkheden van de stad. We werken daarom intensief samen met de netbeheerders (verantwoordelijk voor de netverzwaring) om te zorgen dat de benodigde energie-infrastructuur zo snel mogelijk beschikbaar komt. We werkten aan een actieplan netcongestie dat begin 2026 wordt vastgesteld.

• Hengelo neemt deel aan de pilot Duurzaamheidsroute A35, een project om langs de A35 en A1, de gronden van het Rijk, decentrale overheden en gronden van derden te benutten voor de realisatie van zonnevelden voor duurzame elektriciteitsopwekking. Gedeputeerde Staten stelden het bijbehorende ontwerpprojectbesluit vast en startten de inspraakprocedure. Wij werkten aan de realisatiefase en de raad stelde het Uitvoeringskader financiële- en procesparticipatie voor de Duurzaamheidsroute A35 vast. Dit kader wordt gehanteerd bij de tender (aanbesteding) door het Rijksvastgoedbedrijf, ten behoeve van gronduitgifte.

• Regionaal werken we samen met de Twentse steden, provincie Overijssel, Waterschap Vechtstromen, Enexis en Cogas aan de Energiestrategie Twente (EST). We verkennen de mogelijkheden voor een integraal decentraal energiesysteem en lokaal energie delen, dat kan bijdragen aan een oplossing voor netcongestie.  De opgave om duurzame elektriciteit op te wekken via zonnevelden en windturbines maakt niet langer onderdeel uit van de RES Twente.

• De gemeente zet in op het verkennen van batterijsystemen als onderdeel van de energie-infrastructuur. We startten hiervoor een onderzoek- en participatietraject, gericht op het in beeld brengen van kansen, beleidsmatige kaders en passende locaties. Hiermee werken we toe naar een zorgvuldige ruimtelijke en beleidsmatige inpassing van deze initiatieven.

Warmte

• We stelden samen met de 14 gemeenten uit de Regionale Energie Strategie (RES) Twente een regionale bronnenstrategie op. Hierin is onderzocht welke bovenlokale warmtebronnen Twente kent, de potentie van de bronnen en eventuele inzet daarvan over de jaren 2030, 2040 en 2050. De bronnenstrategie is een verdieping op de Startanalyse van het Planbureau voor de leefomgeving (PBL). Hierin wordt vanuit het Rijk inzicht gegeven in de technieken met de laagste maatschappelijke kosten. De bronnenstrategie is naast de PBL Startanalyse een belangrijk vertrekpunt voor de herijking van het Warmteprogramma.

• Ook maakten we een start met een onderzoek naar het nut en noodzaak van opslaglocaties voor warmte.

• We startten het onderzoek naar een aardgasvrij bedrijventerrein Twentekanaal. De analysefase is afgerond en verdere invulling krijgt in 2026 vorm.

• In het kader van het Stimuleringsplan energie besparen boden we diverse (subsidie)regelingen en via SVn een aantal duurzame leenvormen aan. Dat dit succesvol was zagen we aan een sterke groei in het aantal aanvragen en verleende verduurzamingssubsidies en leningen.

• Van het Rijk ontvingen we in 2025 ruim € 3 miljoen uit de landelijke aanpak isolatie (LAI) derde tranche, voor het isoleren van bestaande woningen met een energielabel D of lager of twee slecht geïsoleerde bouwdelen.

• Samen met energiecoöperatie Energie van Hengelo werkten we actief aan het verduurzamen van woningen, met de inzet van energiecoaches, EPA-adviseur, subsidieadvies en Fixbrigade. Daarnaast ontwikkelt Energie van Hengelo plannen voor het leggen van zonnepanelen op een deel van het gemeentelijk maatschappelijk vastgoed.

• Met Welbions gaven we in de Noork uitvoering aan de renovatiedeal.

• Met Enschede en Borne ontwikkelden wij een visie over de wijze waarop wij de regierol op de ontwikkeling van warmtebedrijven met een publiek meerderheidsbelang en de realisatie van collectieve warmte-oplossingen willen vormgeven. Ook voerden wij verkennende gesprekken met partijen die in beeld zijn voor de oprichting van een regionaal warmtebedrijf.  

• Op basis van door de raad vastgestelde kaders werken we aan het eerste uitvoeringsplan voor het aardgasvrij maken van de Wilderinkshoek. Onze inzet is hierbij voornamelijk gericht bewustwording, isoleren en besparen (bijvoorbeeld de P1 meter actie), vanwege het uitblijven van duidelijkheid over de wetgeving en de verkenning naar een regionaal Warmtebedrijf. Beide onderwerpen zijn randvoorwaarde om verdere invulling te geven aan het daadwerkelijk aardgasvrij maken van de Wilderinkshoek.

• Wij organiseerden succesvolle Meedenkavonden en een wekelijks spreekuur. Via de nieuwsbrieven informeerden we de wijkbewoners over de stand van zaken en via gepersonaliseerde mailing over de subsidiemogelijkheden. Ook organiseerden wij een succesvolle campagne waarbij wijkbewoners een P1-energiemeter konden aanvragen.

Bedrijven en maatschappelijk vastgoed

• Wij stelden het Omgevingsprogramma Toekomstbestendige Bedrijventerreinen vast. Dit programma geeft uitvoering aan de Omgevingsvisie Stedelijk Gebied en benoemt concrete activiteiten en maatregelen voor de komende 4 jaar.

• Samen met het bedrijventerrein Twentekanaal (BIT) en de ondernemers op Westermaat werkten we onder meer aan mogelijke (collectieve) oplossingen voor netcongestie (Smart Energy Hub). Samen met de provincie ondersteunden we bedrijven bij energiebesparing, zon op dak en andere energievraagstukken.

• We werken aan de verduurzaming van ons maatschappelijk vastgoed. De werkzaamheden aan de verduurzaming van het Twentebad zijn gestart in 2025 en lopen nog door in 2026. Door netcongestie is 100% aardgasvrij maken momenteel nog niet mogelijk. Medio 2026 zijn de werkzaamheden afgerond, dit zal resulteren in reductie van het aardgasgebruik van ongeveer 75%-80%.

• Voor de verduurzaming van andere panden is netcongestie ook een belemmerende factor. We onderzochten wat de mogelijkheden zijn, en hoe we de beschikbare middelen zo goed mogelijk kunnen besteden. In 2026 kunnen we starten met uitvoering.

Duurzame mobiliteit

• We ondersteunden de ontwikkeling van emissieloos rijden. Het aantal laadpunten is flink gestegen. Er zijn nu zo’n 210 openbare laadpalen en ongeveer 80 locaties voor toekomstige plaatsing van een laadpaal, binnen de provinciale concessie voor openbaar laden. Daarnaast zijn er bijna 400 semipublieke laadpunten, waaronder 36 punten voor snelladen en nog ruim 3500 private laadpunten. De aanleg van kabelgoten maakt het voor inmiddels tientallen inwoners (zonder eigen oprit) mogelijk hun elektrische auto te laden met zelf opgewekte stroom.

• Wij heroriënteren ons op de rol van tweewielerdeelvervoer nadat de aanbieder van deelscooters zich heeft teruggetrokken. De aanbieder voor deelfietsen is nog wel actief. Het gebruik van deelauto’s laat een stijgende lijn zien en de aanbieder wil graag uitbreiden.

Overig

• We informeerden de raad meerdere keren in sessies over wind, warmte en energievoorziening.

• We ondertekenden het convenant Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB). Ook zijn we op verschillende manieren betrokken bij de ontwikkelingen rondom logistiek laden voor de bouw en infra.

• De Europese aanbesteding voor het Soortenmanagementplan Hengelo leidde tot een opdracht. Vanaf april 2026 start het grote SMP-veldonderzoek. Het doel: biodiversiteit beschermen, verstevigen én isolatie- en renovatiewerkzaamheden versnellen. In het voorjaar van 2025 voerden we is al beperkt vleermuisonderzoek uit, waaruit bleek dat in onze gemeente vele kolonies van allerlei soorten vleermuizen aanwezig zijn.

7.1.3 In 2025 is er minder afval en worden grondstoffen meer en vaker opnieuw gebruikt (circulaire economie)

• We hebben de scenariokeuze PMD voorbereid ten behoeve van besluitvorming in de raad van januari 2026.

• We hebben zowel de nieuwe manier van inzamelen van PMD bij de hoogbouw als de serviceverhogende maatregelen geëvalueerd.

• In 2025 hebben we de pilot met serviceverhogende maatregelen door laten lopen.

• We hebben quick wins doorgevoerd, waaronder efficiëntere inzameling van PMD bij hoogbouw en gerichte inzet van de BOA’s

7.2.1 Hengelo weerstaat de gevolgen van klimaatverandering beter zoals wateroverlast en hittestress

• Gezamenlijk binnen Twentswaternet hebben we het grondwatermeetnet aanbesteed, de gemeente Hengelo heeft een meetnet bestaande uit 103 peilbuizen. De peilbuizen kunnen van begin 2026 online en realtime uitgelezen worden op een publiek toegankelijk web portal;

• Binnen Twentswaternet hebben we een brancheonderzoek uitgevoerd om in beeld te brengen waar we als gemeente én regio staan als het gaat om specifieke kennis én capaciteit, resultaten worden begin 2026 gepresenteerd,

• In 2025 deed Hengelo met succes mee aan het NK Tegelwippen. In totaal zijn er 11.777 tegels gewipt in onze gemeente. Daarmee eindigde Hengelo op de zevende plaats van de deelnemende Twentse gemeenten.

• Het gedeelte Drienerbeek ter hoogte van de Paul Krugerstraat is opgeknapt, heringericht en opgeleverd. Dit traject is bestuurlijk geopend op 8 mei 2025.

• De Berflobeek, ter hoogte van de Anthonius Rudolfstraat, wordt opgeknapt. Het beekontwerp is gereed en het werk is aanbesteed, de uitvoering zal starten kwartaal 1 2026;

• De herinrichting van Berflobeek ter hoogte van de Korenmolen wordt momenteel voorbereid. Bij deze herinrichting wordt er naast beekherstel meerdere klimaat adaptieve maatregelen genomen, waaronder extra waterberging. Er is intussen een voorlopig ontwerp opgeleverd. Definitief ontwerp en aanbesteding zal plaatsvinden in 2026;

• Samen met het Waterschap en Roelofs zijn we druk bezig met het opstellen van een blauwe aderkaart. Deze blauwe aderkaart moet nog meer duiding geven waar we onze blauwe aders het beste kunnen realiseren. Zo kunnen we zien hoe we het water het beste door de stad kunnen leiden, hoe we het beste gebruik kunnen maken van de beekstructuren in de stad, in samenhang met toekomstige ontwikkelingen.   

• In Beckum staan meerdere ontwikkelingen (woningbouw) op de planning. Daarnaast is het riool in Beckum verouderd, bestaat deze uit een gemengd stelsel en is er de wens om het hemelwater af te koppelen. Wij zijn gestart met het opstellen van een waterhuishoudkundig structuurplan voor Beckum. We doen dit om de komende jaren de juiste keuzes te kunnen maken op het gebied van waterhuishouding en om toekomstbestendige afspraken met het waterschap te maken.

7.3 Inwoners van Hengelo leven in betere gezondheid
7.3.1 Hengeloërs hebben een gezondere levensstijl

• Wij hebben met Wijkracht Hengelo en de GGD ingezet op gezonde (voor)scholen middels voorlichting, gezonde kantine, smikkelweken voor BSO’s.

• Wij hebben via Tactus twee dagdelen deskundigheidsbevordering georganiseerd voor professionals op het gebied van het signaleren van verslaving.

• Wij hebben in januari 2025 een politieke markt georganiseerd over drugsgebruik.

• In 2025 is gestart met een team- fit traject voor het gezonder maken van de FBK games. Vanuit JOGG richten wij ons met name op de publiekscatering en wat hierin verbeterd kan worden.

• Het Hitteprotocol Hengelo is in mei 2025 vastgesteld. Het doel van het Hitteprotocol Hengelo is het beschermen van inwoners tegen de gezondheidsrisico’s van aanhoudende hitte. Samen met partners hebben we acties geformuleerd die hieraan bijdragen. De focus ligt hierbij op kwetsbare doelgroepen, zoals ouderen, jonge kinderen en inwoners met een laag inkomen.

• Het project Groen Gezond is in juni 2025 afgerond. In de wijken Klein Driene en Slangenbeek zijn verschillende activiteiten georganiseerd rondom groen en welzijn.

• Met Twentse Koers werken wij regionaal aan de domeinoverstijgende netwerksamenwerking tussen het sociaal en zorgdomein.

7.3.2 Het verschil in ervaren gezondheid tussen inwoners met een hoge en een lage sociaal economische status (SES) is kleiner geworden

• Wij hebben ons ingezet op vroegsignalering van armoede bij kwetsbare baby's en hun ouders.

• Wij bereikten veel jonge moeders in het Ouderkind café. Hier vindt men herkenning en erkenning. Deze activiteiten zijn in 2025 uitgebreid op meer plekken in de gemeente onder de noemer “Klets en koffie”.

• Wij bieden passend preventief aanbod voor alle (alleenstaande) ouders. Dit geven wij vorm met een Kansrijk Pad en een Kansrijke Kaart waarop alle in te zetten ondersteuning te vinden is voor ouders en voor professionals.

• Wij hebben middelen van gezondheidsbeleid ingezet daar waar wij de meeste gezondheidswinst verwachtten te halen. Wij hebben ons preventiebeleid gericht op groepen inwoners en wijken met het meeste risico op gezondheidsverlies.

7.4.Milieu(beheer) en duurzaamheid

• Het actualiseren van het geluidsbeleid wordt onderdeel van (de voorbereiding op) de omgevingsvisie, waarvan de ontwikkeling nog niet in 2025 is gestart. Er is wel een start gemaakt met het actualiseren van het externe veiligheidsbeleid. Deze worden in 2026 aan het college voorgelegd.

• Vanuit bodem blijven wij een bijdrage leveren aan een gezonde en groene leefomgeving in Hengelo. Dit is onder andere gedaan in Hengelo door onderzoek te doen naar de aanwezigheid van PFAS in de bodem.

• In Hengelo blijven we bezig met het in beeld brengen van bodemverontreinigingen en de eventuele aanpak hiervan. In 2025 is onder andere gewerkt aan onderzoek naar aanwezigheid van PFAS in de bodem en het hergebruik van graustabiel in onder andere verhardingsmateriaal.

Wat zijn we blijven doen

Volksgezondheid

• Samen met partners hebben wij uitvoering gegeven aan het gezond actief leven akkoord (GALA).

• Regionaal werkten wij met de Twentse gemeenten, SamenTwente, de provincie Overijssel en Menzis samen in de Twentse Koers aan de acties die voortkomen uit het regioplan. Dit deden wij ook samen met alle zorg- en welzijnspartijen (TwenteBeter) en de actute zorg (ROAZ). Daarbij hebben wij ons ingezet op het betaalbaar en toegankelijk houden van de zorg en sociaal domein, door het bevorderen van de samenwerking op het snijvlak van zorg, welzijn en wonen.

• Wij hebben aandacht besteed aan een gezonde, groene en klimaat adaptieve leefomgeving. Wij hebben ingezet op het tegengaan van hittestress en stelden een plan op om inwoners, die het nodig hebben, tijdens periodes van hitte te ondersteunen.

• Via de Gezonde Schoolaanpak zijn wij blijven inzetten op de mentale gezondheid van jongeren.

• Vanuit de JOGG-aanpak richtten wij ons specifiek op het VMBO en basisscholen in aandachtswijken. Bijvoorbeeld door voorlichting over gezonde voeding, beweging en het vergroten van weerbaarheid.

• Samen met partners in de wijken hebben wij de aanpak gericht op positieve gezondheid verder uitgerold. Positieve Gezondheid is een bredere kijk op gezondheid, uitgewerkt in zes dimensies. Met die bredere benadering droegen wij bij aan het vermogen van inwoners om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Én om zo veel mogelijk eigen regie te voeren.

• Wij hebben aandacht besteed aan de thema's vroeg signalering armoede en aan baby's en ouders die ondersteuning nodig hebben, om zo gezondheidsverschillen te verkleinen.

• Wij hebben samen met partners uitvoering gegeven aan het plan van aanpak GALA-Spuk, waaronder de ketenaanpakken valpreventie, kansrijke start, JOGG en Gecombineerde Leefstijl Interventie en Welzijn op Recept.

• Wij hebben ingezet op de aanpak van middelengebruik, samen met onze regionale en lokale ketenpartners. De aanpak is zowel repressief als preventief.

Afval

• Inzamelen van afval en grondstoffen, huis-aan-huis, met verzamelcontainers en de afvalbalie.

• Verwerken van afval en grondstoffen.

• Exploiteren van het milieupark.

• Inwoners bewust maken van het belang van goed afval scheiden: afval is grondstof.

• Uitvoeren van afvalinspecties door toezichthouders.

• Afvalstoffenheffing ontvangen.

• Oog houden voor kwetsbaren en hulpbehoefenden in de samenleving.

• Coulant omgaan met aanvragen voor een zorgcontainer of tegemoetkoming in de kosten bij veel medisch afval.

Riolering en waterhuishouding

• Met wooncorporatie Welbions en het waterschap werkten we aan duurzame, klimaatbestendige en robuuste leefomgeving. Dit doen we via een communicatiespoor (kennisdeling, informatie, campagnes) en via fysieke activiteiten.

• Wij bleven actief via campagneactiviteiten zoals de Twentse Waterweken en NK Tegelwippen.

• Waar mogelijk werd verhard oppervlak afgekoppeld van de gemengde riolering en vertraagd afgevoerd naar de beken.

• Op het gebied van riolering en waterhuishouding werd samengewerkt met de Twentse gemeenten, het Waterschap Vechtstromen en de provincie Overijssel (Twents waternet). Met zogenaamde werkplaatsen werd door gezamenlijk onderzoek geprobeerd kostenbesparingen te realiseren in de waterketen.

• We stimuleerden particulieren om minder verharding en meer groen in de tuinen aan te leggen.

• Bij de vele projecten in Hengelo bleven we klimaatadaptatie als belangrijk uitgangspunt meenemen en daar uitvoering aan geven.

Duurzaamheid

• We voerden de subsidieregeling groene daken uit.

Milieu

• Ook in 2025 is geadviseerd over milieuzonering, geluid, trillingen, luchtkwaliteit en externe veiligheid bij vergunningaanvragen, locatie- en gebiedsontwikkelingen. Het Actieplan Geluid 2024-2029 wordt uitgevoerd en er worden saneringen van wegverkeerslawaai uitgevoerd.

Wat heeft het gekost

Financiële toelichting

7.1 Volksgezondheid (€ 10.000 voordeel)
Dit taakveld kent geen noemenswaardige afwijkingen.

7.2 Riolering (€ 67.000 nadeel)
Het onderdeel Riolering en de lasten van kwijtschelding riolering vormen samen met de voorziening Riolering een gesloten circuit. Dit betekent dat eventuele saldi ten laste of ten gunste komen van de voorziening Riolering.

Het nadelig verschil op het taakveld van € 67.000 ontstaat doordat het resultaat op kwijtschelding ad € 49.000 (zie paragraaf lokale heffingen) via dit taakveld wordt gestort in de voorziening riolering. Het overige verschil bestaat uit afwijkingen onder de € 50.000.

Wij hebben op dit taakveld lagere rente- en afschrijvingslasten door nog niet volledig gerealiseerde investeringen (voordeel € 240.000). De inkomsten op dit taakveld zijn € 332.000 hoger dan verwacht met name door aanvullende ontvangsten uit voorgaande jaren (€ 183.000).

Op basis van de genoemde punten hebben we een hogere dan verwachte storting in de voorziening van € 620.000. Zie paragraaf Lokale heffingen voor een beknopt totaaloverzicht.

7.3 Afval (€ 305.000 nadeel)
Het taakveld afval is een gesloten circuit. Dat wil zeggen dat het verschil tussen de inkomsten en de uitgaven op dit taakveld (saldo) dat wordt gepresenteerd inclusief de dividendopbrengsten (taakveld 0.5) het benodigde bedrag is om de kwijtschelding (taakveld 6.3), de overhead (taakveld 0.4) en de BTW is.

Aan de batenkant is het gepresenteerde verschil tussen de begroting en de jaarrekening op taakveld 7.3 nihil. Het dividend van Twence in deze jaarrekening moet echter op taakveld 0.5 worden verantwoord, terwijl dit in de begroting onder taakveld. 7.3 is begroot. Aangezien het dividend van Twence, in lijn met de begroting, voor € 575.000 aan afval wordt toegerekend, zijn de overige baten met betrekking tot afval op taakveld 7.3 in werkelijkheid € 574.000 hoger dan geraamd. De belangrijkste afwijkingen zijn:

• Hogere opbrengsten vanuit de afvalstoffenheffing van afgerond € 203.000.

• Diverse stromen die tezamen € 228.000 hogere baten opleveren. Zo zien we met name hogere inkomsten op oud papier en karton, op verpakkingsglas en op de inzameling van grof restafval. Daar tegenover staat dat we vanuit Stichting Verpact lagere opbrengsten hebben ontvangen voor ingezamelde kunststofverpakkingen.

• Een hogere onttrekking uit de voorziening afval van € 142.000. Dit wordt enerzijds veroorzaakt door het bij de begroting 2025 vastgestelde kostendekkingspercentage van 98% (€ 262.000) en anderzijds door het totaal saldo van baten en lasten met betrekking tot afval dat € 120.000 voordeliger uitvalt dan geraamd (lagere onttrekking).

Aan de lastenkant is er ten opzichte van de begroting sprake van een nadeel van € 304.000 op taakveld 7.3. Dit kan hoofdzakelijk worden verklaard door de inzet van strategische adviescapaciteit op afval. Deze hebben wij, zoals afgesproken, gedekt binnen de totale tijdelijke beschikbare formatieruimte in de organisatie en niet ten laste van de afvalbegroting (€ 208.000). Zie voor een nadere toelichting programma 9. Verder zien we als belangrijkste afwijkingen ten opzichte van de begroting hogere kosten voor het inzamelen en verwerken van (grof) restafval en de verwerking van KCA. Ook als gevolg van afvaldump hebben we meer kosten gemaakt dan verwacht. Voor het inzamelen van GFT vallen de kosten juist lager uit.

In totaal wordt er in deze jaarrekening een bedrag van afgerond € 642.000 aan de voorziening afval onttrokken. Graag verwijzen wij naar paragraaf 6.1 Lokale heffingen waar een beknopte totaaloverzicht wordt getoond van de resultaten op afval.

7.4 Milieubeheer (€ 626.000 voordeel)
Het voordeel op dit taakveld hangt voornamelijk samen met de verantwoording van personele lasten en hiermee samenhangende (subsidie-)bijdragen. Er is een hogere subsidiebijdrage vanuit de specifieke uitkering Capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE). Deze hogere subsidiebijdrage (€ 171.000) is benodigd om de overheadslasten (taakveld 0.4) gerelateerd aan deze regeling te dekken. Ook zien we een voordeel op de Pilot Nieuwe bodemkracht (€ 60.000) waar tegenover lasten op andere taakvelden staan en is een deel van de personele lasten die op dit taakveld waren begroot op andere taakvelden verantwoord (€ 128.000).

Daarnaast hebben wij een onderbesteding op de lasten van de bestrijding van plaagdieren en de eikenprocessierups (€ 115.000). Door preventieve maatregelen is er een verbeterde beheersing van de plaag. Verder zien we:

• € 38.000 lagere lasten omdat er door het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten (SVn) nog maar weinig duurzaamheidsleningen zijn verstrekt, waardoor er vrijwel geen beheerskosten bij de gemeente in rekening zijn gebracht;

• € 50.000 hogere baten vanuit niet begrote dwangsommen die zijn opgelegd aan de asfaltcentrale in verband met overtredingen. Door het herhaald niet naleven van de opgelegde voorschriften zijn deze dwangsommen verbeurdverklaard en volledig betaald.

• € 72.000 lagere lasten voor Proeftuin Nijverheid Aardgasvrij. Hier staat een lagere onttrekking uit de reserve proeftuin Nijverheid aardgasvrij tegenover. De interne personeelslasten voor de proeftuin Nijverheid aardgasvrij konden gedeeltelijk worden gedekt vanuit de specifieke uitkering van het Rijk;

De baten in verband met de overdacht van Zonneveld Boeldershoek aan Zonneveld Boeldershoek Hengelo BV zijn ongeveer € 170.000 lager dan begroot, omdat de eindafrekening van het Energieprestatiecontact (EPC) nog niet in rekening is gebracht en te zijner tijd rechtstreeks ten laste van Zonneveld Boeldershoek BV wordt gebracht. Dit zal zijn op basis van de prestatie(energieopwekking) van de installatie. Tegenover de lagere baten staat een voordeel aan de lastenkant (lagere afwaardering van de activa).

De lasten van de Pilot nieuwe bodemkracht Twente (€ 135.000) worden volledig gedekt uit een bijdrage van de VNG. Zowel de baten als de lasten waren niet begroot. De overige verschillen worden in hoofdzaak veroorzaakt door diverse specifieke uitkeringen (o.a. Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie, Lokale Aanpak Isolatie, Energiearmoede en Spuk Bodemopgave), gemeentelijke subsidieregelingen en regionale samenwerkingen (bv. Mobiliteit, Regionale Energie Strategie) die budgettair neutraal door de gemeentelijke begroting lopen. De ontvangsten hiervan worden verantwoord naar rato van de uitgaven, zodat er tegenover hogere baten op dit taakveld ook hogere lasten staan.

7.5 Begraafplaatsen en crematoria (€ 66.000 nadeel)
Om de gebouwen op de begraafplaatsen representatief en in lijn met de huidige maatstaven te houden, zijn er extra onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd. Dit heeft geleid tot hogere lasten op het onderdeel begraven (€ 41.000). Daarnaast zijn er lagere inkomsten uit begraafrechten (€ 25.000), er zit een dalende trend in met name de uitgifte van graven.

Risico's

Netcongestie
De overbelasting van het elektriciteitsnet (netcongestie) blijft de komende jaren een knelpunt en kan belemmerend werken bij ontwikkelingsmogelijkheden in de stad. De netbeheerders werken hard aan de uitbreiding en verzwaring van het net.

Klimaatverandering
De gevolgen van klimaatverandering, zoals hittestress, wateroverlast en afname van biodiversiteit, vragen om ruimtelijke maatregelen. Tegelijkertijd is de beschikbare ruimte beperkt, zeker in combinatie met woningbouwopgaven. Het is van belang om hierin een zorgvuldige afweging te maken, waarbij risico’s, leefkwaliteit en ontwikkelruimte in balans worden gebracht.

Halfverharding met graustabiel
In 2025 zijn we (voorlopig) gestopt met het gebruik van een halfverharding met graustabiel (staalslakken). De aanleiding hiervoor zijn recente berichten over mogelijke gezondheidsrisico's. Onderzocht wordt op welke locaties dit product is toegepast binnen de gemeente en welke alternatieven er gebruikt kunnen worden.